Hız tabelalarındaki limitlerin uygulanamazlığı üzerine

Şu an yollardaki teorik hız limitleri ve pratikte uygulanan limitler arasında ciddi fark var.

110'la gidilen yerde bir anda beliren 50, 30 tabelalarını pek çok sürücü yok sayıyor, çünkü bu düzenlemelerin pek çoğu uygulanamayacak derecede gerçek dışı (çok kısa sürede çok yavaşlamayı gerektiriyor, çoğu zaman da pratikte geçerli bir sebep yokken). Gerçekte bunlar en iyi ihtimalle 80 - 60 gibi uygulanıyor. Kamyonlar genellikle hiç uygulamıyor. 

Kanun koyucu bu durumu denetlemiyor veya kısmen denetliyor. Dolayısıyla ben bireysel olarak bu düzenlemelere tam uyayım desem, akan trafik çok daha yüksek hızla seyrettiğinden ciddi kaza riski oluşturuyorum, sonuç daha kötü oluyor. 

Neticede kolektif olarak suç işliyoruz ve bu "normal".
 

Bu durum çoğunluk açısından bir problem teşkil etmiyor. "Yaaa zaten gimse uymuyor raat ol gardaş" şeklinde özetlenebilecek bir çözüm uygulanıyor. Muhtemelen yurt dışından gelip de burada araç kullanmaya çalışanlar bile başta kafayı yese de sonradan adapte oluyordur ama bu "çözüm", otonom araçlar için uygulanamayacak.
 

Kendi kendini kullanan bir tesla raaad ol yienim demeyecek, az gaz keseyim yeter demeyecek, 30'u gördüğü yerde zınk diye 30'a düşecek. İşte o zaman arkadan gelen kamyonlar bu araçları biçmeye başladığında nihayet "Hmm burada bir sıkıntı mı var acaba" diye düşünmeye başlayacağız.

Not: Ben tabelaları sallamayalım demiyorum, kural koyucu ya bunu uygulasın ya da düzeltsin diyorum ama birçok tabelanın pratikte uygulanamayacak limitler içerdiğini, uygulan(a)mayan kuralların da kural tanımazlığı teşvik ettiğini söylüyorum. Bugüne kadar bu limitlerden ceza da yemedim çünkü çoğu zaman trafikteki en yavaş araç benim, ona rağmen sürüş güvenliği sebebiyle bu tabelalara uyamıyorum diyorum. Sürat yapmak istiyorum desem bunu başka türlü ifade ederdim.

"Güneşin Aynasında" üzerine notlar

Güneşin Aynasında'nın sözlerini iyice analiz ettiğim zaman, daha önce dikkatimi çekmemiş başka bir yanını daha keşfettim.

Genellikle Fikret Kızılok ve Bülent Ortaçgil'in birlikte icra ettikleri her bir şarkının, hangisinin kaleminden çıktığını anlamak zor olmaz. çoğunlukla melodiye de kalmadan, sözler kendini ele verir. örneğin, Fark etmeden'i dinleyince onu Fikret Kızılok'un yazdığını sezersiniz, Değirmenler de Ortaçgil'indir; Uyusun da Büyüsün'ü Kızılok yazmıştır ama Pencere Önü Çiçeği'ni Ortaçgil.

Fikret Kızılok'un şarkı sözlerinde doğrudan sevgiliye yönelen özlemin izlerine ^{* * *}, temasında da zaman zaman doğa tasvirlerine ^* ve satirik öğelere ^* rastlamak mümkündür. Ortaçgil ise daha soyut bir düzlemde koşmayı ^*, şarkı sözlerini bir matematik formülü gibi işletmeyi ^{* * *}, satırları olmadık yerlerden birbirine bağlamayı ve sonunda ortaya birbiriyle örülmüş söz demetlerinden oluşan şiirler çıkarmayı sever.

Her ikisi de toplumsal duyarlılığı yüksek olan iki ozan olmakla beraber,  Ortaçgil bu duyarlılığını daha dolaylı yoldan dile getirirken, Fikret  Kızılok'ta daha belirgin bir protest yan vardır: Yeri gelince Şarkıdaki Maymun ve Pişşt Barmen'de olduğu gibi Ajda Pekkan ve Ahmet Kaya gibi tanınan kişileri doğrudan karşısına almaktan, veya içine sindiği zaman Bülent Ecevit gibi siyasi bir figürün şiirini bestelemekten çekinmez.

Ortaçgil biraz daha kaçak güreşir; örneğin Şık Latife veya Entelektüel şarkılarında tam olarak kimi taşladığını belli etmez. Fikret Kızılok da bilmeceli şarkılar yapmayı sever ama, Ortaçgil kendi doğrularını her daim söz oyunlarıyla, bir sis perdesinin ardından sunmayı adet edinmiştir. 

Gelelim tekrar konumuz olan Güneşin Aynasında'ya:  Yukarıda belirttiğim tüm detaylara karşın, bu şarkıyı tam olarak hangisinin yazdığını kestiremiyorum. Çünkü her ikisinin de izleri var, her ikisinin tarzı bu şarkıda birbirine öylesine kaynaşmış ki, bu şarkı şu kişinin diye kestirip atılamayacak noktada bir ortaklık ortaya çıkmış.

İşte bu açıdan da beni bir kez daha mest eden ve dinlemekten, söylemekten asla sıkılmadığım bir şarkıdır Güneşin Aynasında.

 

Bilim İnsanı ve Sistemle Çatışması

 

 

Öncelikle bilimin tanımını yapalım: Bilim nedir? Bu soruya, üzerinde herkesin birleşebileceği bir yanıt vermek güç. Ancak ortak kanı, evrenin ve bu evrendeki olayların bir bölümünü, deneysel ve sistematik şekilde açıklamaya çalışan uğraşı olduğu yönündedir. Ben bu tanımı bir adım daha öteye götürmek istiyorum: Saf bilim, yani teknik ve teknolojiden, pragmatik amaçlardan bağımsız olarak irdelenmesi gereken ve ‘doğa veya insanın incelemesine dayanan’ uğraşı, konu aldığı noktadan yakaladığı evrenin ve varoluşun açıklanmasında katedilen bir yoldur. Bu bilimin icrasındaki en önemli itici güç de, insanın varlığının başından beri içinde duyduğu sonu gelmez merak duygusu ile sorduğu “nasıl” ve “neden” sorularıdır.

Eskiden, yani dünyadaki savaşların henüz ‘küresel rekabet’ adı altında meşrulaştırılmadığı zamanlarda, bilim de bu rekabette öne geçmeye çalışan devletlerin pragmatik hedeflerine varmak için kullandığı bir tahta değildi. Hatta o zamanlar aristokrasi, varoluşun gizemini açıklamak konusunda dinlere alternatif bir sebep-sonuç ilişkisi bulunabileceği korkusuyla bilim insanlarına etmediğini bırakmıyordu. 18. yüzyılla birlikte Sanayi Devrimi’nin ilk atılımları ve 1789 İhtilali’nin getirdikleri bu tabloyu değiştirdi. Artık devletlerin temelinde din değil milliyetçilik yatıyordu ve bu da din savaşları yerine milletler arası rekabetin getireceği küresel savaş ortamını doğuracaktı. Önceki yüzyıllar boyunca söz konusu olan sermaye birikimi teknolojik gelişmelerle birleşince, kapitalistleşme süreci hızlandı, rekabet büyüdü. Sonuçta, teknik ve teknolojik üstünlük sağlanabilmesi adına bilim ve onu üretenler, devlet ve burjuvazi tarafından satın alınmaya başlandı.

Doğrusunu söylemek gerekirse, 20. yüzyıl için bilimde pragmatizm ve idealizmin keskin çizgilerle ayrılabileceğini söylemek güç. Sözgelimi -sonradan antimilitarist olmuş dahi olsa — Einstein’ın atom bombasıyla ilgili faaliyetleri, veya anti-emperyalist bir devlet olmasına karşın Sovyetler’in küresel rekabet adına yaptırdığı bilimsel çalışmaları düşündüğümüzde, sınıflandırma yapmak zorlaşıyor. Ancak benim bu yazıda incelemek istediğim daha çok, bilim insanının iç dünyası ve iç çatışmaları. Bir sosyal bilimci adayı olarak bu çatışmaları daha şimdiden yaşamakta olduğumu söyleyebilirim.

İnsan, niçin bilimle uğraşır? Olaylar ve olgular konu olduğunda niçin sorusunu soran bilim insanının, kendi uğraşısı hakkında bu soruyu sormaması mümkün olamazdı herhalde. Bana kalırsa bu sorunun birden çok ve derin yanıtı mevcut. Öğrenmek ve öğretmek arzusu, dünyayı bilme ve bildiğini paylaşma isteği temelde yatan duygular. Burada özellikle paylaşma isteği, vurgulanması gereken bir olgu: Bilimin dahi meta haline getirilip satıldığı ve bilginin ‘para ettiği’, “bilgi çağı” diye anılmaya başlanan bir çağda yaşıyoruz. Bu çağın sistemi içinde hiçbir maddi karşılık beklemeksizin, ulaştığı gerçeği ve bunun üzerine yaptığı analiz ile ürettiği fikri paylaşan insan, “bilgisini satması gerektiğini” empoze eden bir sistemle çatışmaya başlamış oluyor. Böylece bilimle uğraşmak da bu noktada politik bir kimliğe bürünüyor.

Diğer yandan; sistem içinde “büyük adam” olmanın yegane kıstası olan parayı bolca sağlayacak teknik bilgiye sahip olduktan sonra, hala bazı insanlar bu bilgiyi neden para kazanmak için değil de bilimsel araştırmaları sürdürmek için kullanıyor? Gelin bu sorunun yanıtını da, “Bir Bilim Adamının Romanı” isimli romanda Oğuz Atay’ın kaleminden konuşturulan ünlü mekanik profesörü Mustafa İnan’dan alalım:

“Bilim uzun ve çetin bir yoldur çocuklar. Bilimi yarı yolda bırakmayın, olur mu çocuklar? Oppenheimer gibi hissediyorsanız, bırakın yüksek binaları başkaları yapsın, büyük barajlarda başkaları çalışsın. Bazılarına, çok uzaklardan bile görünen yüksek yapılar kurmak çekici gelecektir. Bırakınız bu işleri öyleleri yapsın. Bazıları da insanları çalıştırmak, büyük teşebbüsleri idare etmek ihtirasıyla yanarak kuvvetli olmak isteyeceklerdir. Bırakınız parayla da onlar uğraşsın. Sizin ‘kuvvetli’ olmak gibi bir derdiniz yoksa, siz de Leonardo Da Vinci gibi ‘Kuvvet nedir?’ diye merak ediyorsanız buyrun, sizleri Mekanik kürsüsüne beklerim. Çünkü bazılarına göre ‘Kuvvet’ para ile organizasyonun çarpımına eşittir; bize göre de kuvvet ivme ve kütleyi ilgilendiren bir büyüklüktür. Bu iki formülü birbirine karıştırmayın, kürsü ile ticarethaneyi birbirine karıştırmayın olur mu çocuklar?”

Mustafa İnan’ın tutumu, aslında bilim insanının sisteme karşı geliştirdiği sakin ve kararlı bir mücadelenin manifestosunu örneklemektedir. Para kazanma ve yükselme hırsının, sınıflı toplum içinde en yüksek sınıfa mensup olma arzusunun değil; durmadan öğrenmek, bilim üretmek ve bilgiyi onu öğrenmek isteyen her insanla paylaşmak arzusunun baskın olduğu yaşamların el kitapçığı olmalıdır bu sözler.

Şu gün itibariyle, gençliğimin de verdiği umut ve cesaret ile inanıyorum ki, her koşulda öğrenmek için çabalamak ve ardından, bilgiyi satmak yerine vermeyi tercih etmek boynumuzun borcu olmalıdır. Bilişim Devrimi dedikleri köklü değişimin yaşandığı bu dönemde, bilgiyi üreten kişinin onu hiçbir karşılık beklemeksizin kitlelere sunması, 21. yüzyıl kapitalizmine bireysel olarak vurulabilecek en büyük darbedir. Sistemin “idealist” adını vererek uçlaştırmaya ve ayrık otu gibi göstermeye çalıştığı büyük bilim insanlarının yaptıkları da tam anlamıyla budur. Bu açıdan aslında bilim insanının çatışması, bir sistem çatışmasıdır.